دیداربینی

مقدمه : تاریخ جامعه بشری همواره بیانگر دو جریان حق و باطل بوده که جریان حق در نهضت توحیدی و جریان باطل در نهضت انسان محوری و نفس پرستی تحقق یافته است که گاه آن غالب و دیگری مغلوب بوده و بالعکس . آشکار است که نهضت خدا محور همیشه در صدد هدایت جامعه انسانی – حتی مغرضان آن هم به شیوه ی متعالی بوده در حالی که در جبهه مقابل –استکبار- از هر روشی برای استثمار و استعمار استفاده می کرده است : گاه در لباس استبداد ، گاه در لباس استعباد !! با مطالعه دقیق تاریخ متوجه 3 روش متفاوت با پیچیدگی های خاص خود می شویم:

1. حمله نظامی و تسخیر جامعه الهی و به یغما بردن منابع طبیعی و فرهنگی که عمدتاً به استعمار پیر تعلق داشت .

2. کودتای سیاسی و براندازی حکومت های مردمی و عدالت گرا و انتصاب یک دیکتاتور وابسته

3. استعمار فرهنگی یا فرانو که تعبیر مقام عظمای ولایت است ، در این نوع استعمار – یا ناتوی فرهنگی – از یک دیپلماسی عمومی برای انحراف نسل جوان که آینده ساز جامعه و تاریخ خود هستند استفاده می شود از تبلیغات و جو سازی های دروغین سیاسی بر علیه حاکمیت جامعه اسلامی تا ترویج مصرف گرایی ، تنوع طلبی ، رفاه طلبی ، فرد گرایی ، مسئولیت گریزی ، سکس و فرقه سازی و این قبیل چیزها !!

آنچه در این نوشتار به آن اشاره می شود نه بحث حق و باطل و تقابل آنهاست نه موارد سه گانه فوق !!

اما از آنجا که موضوع (( جوان و جوانگرایی از نظر اسلام و بزرگان انقلاب )) بیان شد مقدمه فوق ایراد گردید تا این استنباط غلط شکل نگیرد که صرف محبت کردن از جوان و حمایت از او و برگزاری  همایش ها تعارف و بهره برداری سیاسی –– و یا حتی خار داشت جوان به صورت طنز گونه است !!

با نگاهی به تاریخ تمدن اسلام در اسپانیا می توانیم نمونه عینی مثال سوم را مشاهده کرد که چطور تمدن بزرگی را با روش نامبرده به وسیله منحط کردن نسل جوان به انزوال انحطاط کشاندند و در دوران معاصر نیز در حکومت شاهنشاهی همین پروژه کلید خورد اما از آنجا که امام راحل بر اساس اسلام ناب محمدی قیام کرد و پیامش جهانی بود و مطابق با فطرت انسان ، نسل جوان لبیک گویان در کنار امام در خط ایشان ایستادند و انقلابی را رقم زدند که امام یک دهه قبل شاه وقتی به ایشان گفته بود چه کسی را داری فرمودند : سربازان من در گهواره اند و این جوانان 15 – 25 ساله بودند که 8 سال جنگ و 8 سال سازندگی را مدیریت کردند و اعجاب امپریالیسم جهانی را بر انگیختند . با این مقدمه دوم سراغ جوان و جوانگرایی در منظر بزرگان دین می رویم و سپس چنانچه اشارت رفت اهمیت نقش جوان و جوانگرایی را در بینش امام راحل و مقام معظم رهبری یادآور می شویم . البته به طور اجمال که چگونه جوان را یک فرصت می بینند نه یک تهدید ، جوانی را یک ارزش می داند نه یک ابزار ! جوانی را بالفعل شدن توانایی های بالقوه می داند نه یک مصرف کننده و مزاحم ! جوان را با فطرت پاک و ریا گریز در نظر می گیرند نه دین ستیز ! به او به عنوان کسی که شعورش می تواند بر شور جسمی و جنسی و حسی اش قلبه کند و از جهاد اصغر و اکبر بگذرد می نگرند نه اسیر غریزه حیوانی !

جوان و جوان گرایی در نگاه و زبان پیامبر (ص) و علی (ع)

پیامبر مکرم اسلام حضرت محمد (ص) در باب جوانان فرمودند :

(( اوصیکم باشبان خیراً فانهم ارق افئده ان الله بحقنی بالحق بشیراً و نذیراً فحالفنی الشبان و خالقنی الشیوخ ))  

ترجمه :

به شما توصیه می کنم نسبت به جوانان نظر خوب و مساعد داشته باشید زیرا انها دارای دلهای نازک تر و انعطاف پذیرتر هستند خداوند مرا برای دعوت به حق به عنوان مژده دهنده به نیکوکاران و بیم دهنده از عذاب نسبت به بدکاران بر انگیخت و در این میان جوانان با من پیمان همکاری بستند و در راه دعوت به اسلام به من کمک کردند ولی پیرمردان با من از راه مخالفت و ستیزه جویی در امدند .

تردیدی وجود ندارد آنچه که پیامبر (ص) در باب جوان فرمودند تعارف نیست بلکه حقیقت است و این را می توان از سیره ایشان دریافت . به عنوان مثال در اواخر عمر مبارک آن حضرت جهت جنگی با دولت روم سپاه عظیمی را بسیج کردند و فرماندهی جنگ را به جوان 18 ساله ای به نام عثامه فرزند زید سپردند که البته علیرغم مخالفت ها ایشان از تصمیم خویش بر نگشتند .

امام علی (ع) نیز به اهمیت جوانی اشاره کردند و در این باره فرمودند :

(( دو چیز است که اشخاص به اهمیت آنها پس از اینکه آنها را از دست دادند پی می برند 1- جوانی 2- تن درستی ))

نقش جوانان در جنبش جهانی حضرت مهدی (عج) :

از امام علی (ع) نقل شده است که :

ترجمه :

یعنی یاران مهدی همه جوان هستند و در میان آنها افرادی که پیر و مسن باشند جز به انداره سرمه چشم و یا نمک غذا وجود ندارد .

جوان و جوان گرایی در ادب و فرهنگ ایرانی :

در ادبیات کلاسیک ما جوان انسانی است با توانایی های زیاد که فرصت انجام بسیاری از کارهای بد به او داده شده است و او چه از حیث اخلاقی و عرفانی و چه از حیث تدبیر و ملک داری ، و چه در عرصه عاطفه و عشق و پهلوانی می تواند میدان دار باشد و در داستانهای زیادی از جوانمردی جوانی ذکر شده است :

1. درجوانی پاک بودن شیوه پیغمبری است – ورنه هرگبری به پیری می شود پرهیزگار       ( سعدی )

2. جوان جوان بخت روشن ضمیر – به دولت جوان و به تدبیر پیر ! ( سعدی )

3. دایم گل این بستان شاداب نمی ماند – دریاب ضعیفان را در وقت توانایی ( حافظ )

سعدی استاد سخن و معلم اخلاق و آموزگار زندگی در گلستان خود بابی را در باب جوانی باز کرده و در آن به سخنرانی و  سخن پردازی پرداخته است ؛ و عنصر المعالی کیکاووس ابن اسکندر نیز در کتاب خویش – قابوس نامه – فصلی را به جوانی اختصاص داده و از این کتاب ها که به موضوع جوان و اهمیت جوانی پرداخته باشند در فرهنگ ما کم نیست .

نکته :

این که ما به اهمیت جوان ، و نقش ارزشمند جوان و جوان گرایی تاکید داریم دال بر کم اهمیتی پیران و خدای ناکرده نادیده گرفتن نقش پدرانمان نیست بلکه هدف اول تعریف جایگاه جوان در مکتب ما و دوم تبیین و ترویج این نوع نگرش نسبت به جوان در جامعه است چرا که اگر جوانان جامعه و تاریخ را می سازند جز در سایه تربیت پدران میسر نمی شود . پیران ریشه های تاریخی و سرمایه های فرهنگی ما هستند و جامعه بی پدر جامعه بی رهبر در عرصه نظام خانوادگی و اجتماعی  قلمداد می شود . اتفاقاً اگر جایی صحبت از جوان و جوانگرایی شده فالفور از پیری هم صحبت شده چنانچه در قران کریم و کتب اشاره شده از بزرگان این سرزمین – سعدی و قابوس ابن وشمگیر – پیری در کنار جوانی و یا فصلی مجزا به خود اختصاص داده است .

و در فرهنگ ایرانی ضرب المثل است که (( آنچه جوان در آینه بیند پیر در خشت خام بیند )) و یا پیرها معلم و رهبر نسل جوان محسوب می شوند چنانچه در ادبیات عرفانی     در تفکر دینی انسان در سن چهل سالگی به پختگی می رسد و پیامبران جمله در این سن به رسالت برگزیده شدند و امام علی در اهمیت نقش پیران درتداوم حیات نظام اجتماعی می فرمایند :"همانارای پیرازتلاش جوان نزدمن ارزشمندتراست"

 و یا حافظ سروده است :

نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست تر دارند – جوانان سعادتمند پند پیر دانا را .

جوان و جوانگرایی در نگاه امام راحل (ره) و مقام معظم رهبری

در مقدمه این نوشتار اشاره کردیم که چطور امام مطابق فطرت جوانان صحبت کردند و جوانان نیز گرد امام آمدند و انقلاب کردند و ... از انجا که بیان تفصیلی ما را از اصل موضوع دور می کند و مجال کمی نیز در اختیار داریم به بحث جوان و جوانگرایی از نظر مقام معظم رهبری می پردازیم و با امید به اینکه دوستان دیگر ابعاد ناگفته این موضوع مهم را – که کم نیستند – بیان کنند .

اگر بخواهیم کلام مقام معظم رهبری به جوانان را در 3 کلمه خلاصه کنیم چنین است :

ورزش ، تحصیل و تهضیب .

با توجه به اینکه مقام معظم رهبری در باب جوان و جوانان زیاد و حوزه وسیعی را در بر می گیرد ، به صورت فهرست وار بیان می کنیم که خود نتیجه این نوشتار محسوب خواهد شد :

1. جوانان بسیجی از نظر رهبری:

در میان جوانان هر کسی که احساس مسئولیت کند او بسیجی است ، چه در نیروی مقاومت باشد چه نباشد ، چه رسماً کارت بسیج گرفته باشد چه نگرفته باشد . ( دیدار با بسیجیان تهران در اردو 3/9/78 )

2. مسئولیت امروز بسیج در برابر نسل جوان :

 شما باید کاری کنید که بسیج بیشترین کمیت از مجموعه جوانان کشور را داشته باشد شما بیشتر از همه آنها با جوانها ارتباط داشته باشید ( دیدار با مسئولین نیروی مقاومت 16/1/77)

3. وظیفه جوان بسیجی :

جوانی که در نیروی مقاومت بسیج به عنوان یک نیروی بسیجی خود را خدمتگذار اهداف انقلاب و آرمانهای اسلامی می داند باید آنچنان خود را بسازد که مثل شمعی پروانه ها را به دور خود جمع کند ، سازندگی علمی و اخلاقی ، معنوی ، فکری و سیاسی داشته باشد ( اردوی رزمی فرهنگی اصفهان 21/8/90)

توصیه های رهبری درباره جوانان :

1. باید نسل جوان را حفظ کرد .

آقایان نسل جوان در حال تباه شدن است ، تباه شدن تدریجی به وسیله دشمن است ، ما نباید بگذاریم ، باید نسل جوان را حفظ کنیم ... ( حدیث ولایت ، ج 8 ، ص 4 )

2. دو عامل بیشر روی ذهن جوان اثر می کند : یکی تبلیغات گوناگون است – توسعه دشمن – عامل دوم عدم تبیین و دفاع صحیح از این حقایق و اصول ( روزنامه جمهوری اسلامی 16/11/71 )   

 3. وظیفه مسئولان در قبال جوانان :

من به مسئولان عرض می کنم ، به جوانان مناعت طبع ، عفت اخلاقی ، اطمینان نفس و اعتقاد به خود و صداقت و نجابت بیاموزید ... ( حدیث ولایت ، ج 8 ، ص 24)

4. برخورد شایسته با جوانان :

دوگونه می توان با این رودخانه مواج و پر فیض برخورد کرد : یکی برخورد این است که شما بنشینید عاقلانه ، خردمندانه و با شیوه علمی ، اولاً اهمیت این رودخانه را بشناسید ... برخورد دیگر این که رودخانه فیاض مواج را به حال خود رها کنید روی ان فکر نکنید ... نتیجه چه  می شود ؟ نه تنها مزارعی خشک خواهند شد بلکه خود این آب هم هدر خواهد رفت ( پرتوی از ولایت ، ج 3 ، ص 10 )

5. از جوانان به عنوان کالای مصرفی استفاده نکنید .

گاهی از جوان به عنوان یک کالای مصرفی استفاده می شود . از آنها برای حضور در انتخابات و بلند کردن نام ...و استفاده می شود ، همه اینها منفی است ( در اجتماع جوانان گیلان 12/2/80)

6. در برنامه ریزی جوانان شتاب زده عمل نکنید :

من هیچکس را به شتاب زدگی دعوت نمیکنم ، نه شما را نه مسئولان را نه شما پا به زمین بکوبید که چه شد نه مسئولان شتابزده و بالفور چیزی درست کنند و بگویند این هم در جواب فلانی که در فلان جا چنین مطلبی را گفته ، بفرمایید و اینهم برنامه ی ما ، هیچ کدام فایده ای ندارد . ( جوانان گیلان 12/2/80 )

همچنین موارد دیگری را نیز در باب جوانان فرموده اند که عبارتند از حفظ آنان در برابر شبهات و توجه به دغدغه های واقعی ، محیط فرهنگی کشور ، پاس داشتن ، وا داشتن نسل جوان به ورزش ، و توجه به هنر و هنرمندان جوان .

توصیه های رهبری به جوانان :

1. پاسداری از نظام اسلامی :

جوانان نباید راه را گم کنند ،  نقد اشکالی ندارد اما نفی ، بزرگترین ظلم به ملت است بعضی انتقادی را که به فلان مدیر یا مسئول وارد است را انتقاد به نظام می دانند این غیر منصفانه است . ( جوانان اصفهان آبان 80 )

2. حفظ قانون اساسی ، خط امام و سیاست های کل کشور :

از جمله نقاط کلیدی که باید مورد توجه جوانان باشد و از آنها پاسداری کنند عبارتند از : حفظ قانون اساسی و خط امام به حفظ شعارهای اساسی مثل استقلال ، آزادی ، جمهوری اسلامی ، حفظ و پاسداری از سیاست های کل کشور

3. احساس مسئولیت ، ایمان و بصیرت :

جوان اولاً باید احساس مسئولیت کند ثانیاً ایمان نقش بسیار مهمی در پیشرفت در همه میدان ها و نیز پیروزی بر همه مراتع دارد ... ثالثاً بصیرت و آگاهی داشته باشد ... ( راهبردهای ولایت ج 2 ص 85 )

4. عدالتخواهی و آزادیخواهی

جوان نباید عدالتخواهی را از یاد ببرد ، جوان باید آزادی به مفهوم اسلامی را در قالب های فردی و اجتماعی ، سیاسی ، معنوی و روحی ، خواسته های همیشگی خود داشته و از یاد نبرد ( جوانان ، اصفهان آبان 80 )

5. مبارزه با فقر و ایجاد رفاه عمومی

جوان باید مبارزه با فقر و ایجاد رفاه عمومی را جزو مطالبات خود بداند

6. امر به معروف و نهی از منکر : جزو مهمترین مسائل است که جوان ها باید به آن اهتمام ورزند.  

7. عدم تسلیم در برابر فریب ها و تحولات دشمن : جوان نباید در برابر فریب رسانه ها در واژگونه جلوه دادن حقایق تسلیم شوند .

8. عدم تسلیم در برابر اختلافات بین مسئولین : جوانان نباید تسلیم اختلافات کوچک شوند و آن را مساله ذهنی خود قرار دهند .  

9. پرداختن به خود : جبران کمبود علم و عقب ماندگی کشور از طریق درس خواندن ، فکر کردن و شجاعت علمی ...

10.                    دنبال تقلید نباشید :  جوان ایرانی باید تصمیم بگیرد در زمین خود بذر خود را بپاشد از اندوخته و ثروت فرسودگی خود استفاده کند اراده خویش را به کار گیرد . ( جوانان گیلان 12/2/80)

11.                    معیار تشخیص حقانیت افراد جناحی : اعتقاد به حاکمیت اسلام ، راه امام ، استقلال کشور ، پاسداری از نظام جمهوری اسلامی ، تلاش برای حل مشکلات مردم و تامین عدالت و ایستادگی در مقابل نفوذ مستکبران به ویژه آمریکا ، معیارهای تشخیص حقانیت افراد و جناح ها می باشد ( جوانان استان مرکزی 19/2/80 )

12.                    مبارزه با موانع میل به زندگی مطلوب : جوانان باید با عزم و جدیت با روحیه بیکارگی ، راحت طلبی ، سست ارادگی وسوسه شیطان در مقابل تعبد و عبادت ، رویگری از تحصیل و یاس و نا امیدی به عنوان موانع رسیدن به یک زندگی مطلوب مبارزه نمایند .

13.                    امیدتان را از دست ندهید : بدانید که امروز دشمن تمام تبلیغاتی پر خرجی را که علیه جمهوری اسلامی انجام می دهد برای این است که شما را از آینده خودتان نا امید کند ...  ( جمهوری اسلامی 28/4/77 )

14.                    حفظ نیرو و نشاط جوانی : جوانان عزیز این نیروی جوانی را ، این نشاط جوانی را ، این قدرتی که یک کشور می تواند به آن ببالد آن کسی که باید آن را حفظ کند در درجه اول شما هستید .

15.                    تلاش در راه خدا و برای خدا : در راه خدا و برای خدا با وحدت کامل تلاش خودتان را دنبال کنید .

16.                    تحصیل ، تهذیب ورزش : اگر در یک جمله کوتاه از کسی بپرسند که شما از جوانان چه می خواهید به او خواهم گفت : تحصیل ، تهذیب ورزش ( زن روز 30/3/77 )

17.                    حس و نگهداری ستاره درخشان جوانی :  ستاره جوانی چیز بسیار درخشان و خوش طالعی است . اگر جوانان این چیز قیمتی و بی نظیر را در وجود خودشان حس کنند فکر می کنم که ان شاءالله از آن خوب استفاده خواهند کرد .

قابل به ذکر است که مطالب زیادی توسط رهبر انقلاب در باب جوان و جوانگرایی ایراد شده است که جهت جلوگیری از تطویل کلام به طور فهرست وار به چند مورد دیگر اشاره خواهد شد :

18.                    استقرار مبارزه و انقلاب

19.                    جوان دانشجو نباید بی تفاوت ، بی خبر و بی احساس باشد .

20.                    شناخت دشمن

21.                    اهتمام به تربیت اسلامی و انقلابی دختران جوان

22.                    مظهر پرهیزگاری

23.                    مقتنم شمردن فرصت جوانی

24.                    نماز جمعه را قدر دانستن

25.                    توجه به سرمایه گذاری دشمن نسبت به جوانان

26.                    داشتن دانش و تحلیل سیاسی

27.                    جوانان امیدهای اسلام و انقلاب

28.                    مطالعه خاطرات دفاع مقدس

29.                    کتابخوانی باید همگانی شود

30.                    حضور در فعالیت های اجتماعی

31.                    شرکت در مراسم دعا و ...     

                                                                                                          والسلام 4/5/88

منابع:                                              

1. احکام جوانان – نوری همدانی

2. غررالحکم – امام علی

3. نهج البلاغه – امام علی

4. دیوان حافظ

5. گلستان سعدی

6. قابوس نامه

7. رهبری ، جوان و شیوه های رفتار ، احمد طهماسبی

8. تاریخ ظهور و افول انقلاب اسلامی ، گوستاو لوبون

9. عاشورا شکست پیروز،بی نام

10.                    سخنرانی های مقام معظم رهبری در شهرهای مختلف به مناسبت های گوناگون ...

 آ